‘Boom van het jaar’ staat niet in Rotterdam

De Breytenbachboom in Rotterdam

door Fred Marree

Boom van het jaar verkiezing
Ieder jaar organiseert het SBNL Natuurfonds de ‘Boom van het jaar‘ verkiezing. Vorig jaar eindigde de Rotterdamse ‘Lijnbaanplataan die alles overleeft’ op de tweede plaats. De Heksenboom van Zwarte Kaat in Bladel kreeg in 2019 de meeste stemmen.

Boom van het jaar’ staat niet in Rotterdam
Uit de 87 nominaties voor de ‘Boom van het jaar 2020’, waaronder de Rotterdamse Breytenbachboom, heeft de vakjury van het SBNL Natuurfonds per provincie een boom gekozen die landelijk meedingt naar het predicaat ‘Boom van het jaar 2020’. De boom van het jaar 2020 staat niet in Rotterdam want de Linde van Mookhoek vertegenwoordigt Zuid-Holland bij de verkiezing dit jaar.

Het verhaal van de Breytenbachboom
Natuurlijk is het jammer dat de Breytenbachboom de eindronde niet gehaald heeft. Maar dat doet niets af aan het verhaal achter deze plataan. De Breytenbachboom aan de Westersingel in het centrum van Rotterdam is een platanus x hispanica, ofwel een gewone stadsplataan. Maar gewoon is deze boom zeker niet. Dit verhaal pretendeert niet volledig te zijn, maar het geeft wel een beeld over deze bijzondere Rotterdamse plataan.

Platanus x hispanica de officiële naam van de Breytenbachboom

Geschiedenis
De geschiedenis van deze platanus x hispanica begint ergens in de tweede helft van de negentiende eeuw. De vraag is wanneer de plataan aan de Westersingel in het centrum van Rotterdam is geplant. Volgens de een stond de boom er al voor 1870 en de ander spreekt over 1883. Misschien dat er iemand is die een exacte datum weet. Maar 140, 150 jaar of nog veel ouder, het verhaal rond deze plataan is er niet minder om en heeft zowel een historische invalshoek als een poëtische.

Stadsuitbreiding en bombardement overleefd
Deze markante plataan heeft sinds de tweede helft van de negentiende eeuw (!) veel doorstaan en overleefd zoals toentertijd de uitbreiding en de groei van het stadscentrum in westelijke richting. Maar ook de Tweede Wereldoorlog.
Het bijzondere is dat deze plataan pal op de brandgrens staat van het verwoestende bombardement van 14 mei 1940 op Rotterdam. Na de oorlog zijn ook de wederopbouw en infrastructurele werkzaamheden in de directe omgeving aan deze statige plataan niet onopgemerkt voorbij gegaan. Deze zeer oude plataan staat nu weliswaar op een schiereilandje in de Westersingel maar wel te midden van het drukke (tram)verkeer.

Plaquette Graf van de onbekende dichter

Meditatie
De Westersingel heeft zich na de Tweede Wereldoorlog ontwikkeld tot beeldenroute die China Town met het Museumkwartier verbindt. Onze plataan is daar onderdeel van. Te meer omdat de Zuid-Afrikaanse dichter Breyten Breytenbach deze plataan op 22 juni 1986, tijdens het Poetry International Festival, doopte tot ‘monument voor de vrije gedachten’. Hij sprak daarbij de begeleidende woorden: “Elk mens is een verborgen dichter”. Het monument zou volgens Breytenbach een plek van meditatie voor dichters moeten zijn. Met de onthulling van een plaquette bij de platanus x hispanica werd op 8 oktober 2014 het monument voor de vrije gedachten’ door Poetry International i.s.m. het Centrum voor Beeldende Kunst omgedoopt tot ‘Graf van de Onbekende Dichter’.

“In het stadscentrum van Rotterdam staat 75 jaar na de bevrijding nog maar een enkele oude boom. De bekendste staat aan de Westersingel!”

Niet opgestookt
De statige plataan op de kunstroute van de Westersingel is voor veel Rotterdammers vooral bekend als de Breytenbachboom (of Breyten-Breytenbachboom). Een gemeentelijke bomendokter zei destijds over deze plataan: “Jammer genoeg zijn er niet veel oude bomen in de binnenstad. Dat komt omdat het bombardement van 14 mei 1940 op het oude centrum ook veel bomen heeft verwoest. De schaarste aan brandstof tijdens bezettingsjaren zorgde er ook nog eens voor dat veel bomen zijn gekapt om huizen te verwarmen en om te koken. Het is een wonder dat de Breytenbachboom ongeschonden uit de oorlog is gekomen en nu zelfs het ‘Graf van de onbekende dichter’ is.
  

De Breytenbachboom

De oude, markante, statige plataan,

Monument voor de vrije gedachten,

‘Graf van de onbekende dichter’,

Symbool van het onverwachte.
#dagdicht – Fred Marree

N.B. Er kan nog gestemd worden voor de verkiezing ‘Boom van het jaar 2020’. Stemmen kan tot 14 oktober 2020, 12:00 uur. Volgend jaar zal ik de Breytenbachboom opnieuw nomineren voor de verkiezing Boom van het jaar.

Publicaties:
De markante plataan bleef gespaard in de oorlog
(Trouw, 17-07-2017)

Graf van de onbekende dichter
(Straatpoëze, 22-06-1986)

Breytenbachboom is een icoon in de stad, markant, machtig, magisch
column van Marcel Potters,
(AD|Rotterdams Dagblad, 13-02-2019)

Boom van het jaar 2020? ‘De Breyten Breytenbachboom!’
(Weekblad De Havenloods, 10-11-2019)
N.B. De boom van het jaar verkiezing in dit artikel is van een andere organisatie.

Zie ook

Rotterdam, 7 oktober 2020.

Een gedachte over “‘Boom van het jaar’ staat niet in Rotterdam

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s